SER: arbeidsmarkt moet meebewegen met werken, leren en zorgen

De Nederlandse arbeidsmarkt sluit onvoldoende aan op hoe mensen tegenwoordig leven. Dat schrijft SER-voorzitter Kim Putters in een column in het SER-magazine Zicht op, zo meldt HRcommunity op 30 oktober. Kort daarvoor maakte het kabinet bekend dat het een groot deel van de SER-aanbevelingen over mantelzorg en werk overneemt.

Werken, leren en zorgen lopen door elkaar

Volgens Putters zijn werken, leren en zorgen geen opeenvolgende fasen. Ze overlappen elkaar voortdurend. Vroeg in de loopbaan draait het om werk en opleiding, daarna komt de zorg voor kinderen erbij en later vaak ook de zorg voor ouders of andere naasten. Ondertussen verandert het werk zelf, onder meer door AI, en dus ook de vaardigheden die nodig zijn.

Het huidige stelsel is daar volgens de SER niet op ingericht. Leren naast het werk loopt vaak stuk op tijd, geld of gebrek aan mogelijkheden. Zorgtaken drukken het inkomen en de loopbaankansen. Wie van sector wil wisselen, stuit nog steeds op hoge drempels. Dat speelt in een tijd waarin veel sectoren personeel tekortkomen en de Nederlandse arbeidsproductiviteit achterblijft bij die van andere landen.

Bij jongeren stapelen de onzekerheden zich het sterkst op. Twijfels over opleiding, werk, inkomen en wonen leiden ertoe dat zij belangrijke keuzes uitstellen. Zonder betaalbare woning is het combineren van werken, leren en zorgen bijna onmogelijk, waarschuwt de raad.

Kabinet neemt mantelzorgadvies grotendeels over

Op beleidsvlak is er beweging. Op 9 oktober stuurden de ministers Sterk (VWS) en Vijlbrief (SZW) hun reactie op het SER-advies Mantelzorg en werk in een zorgzame samenleving naar de Tweede Kamer, samen met de Mantelzorgagenda 2027-2030. Het SER-advies is een belangrijke basis voor die agenda.

De SER stelt maatregelen voor langs vier lijnen: erkennen, vereenvoudigen, faciliteren en zorgtaken beter (ver)delen. Het kabinet wil onder meer de regeldruk voor mantelzorgers verlagen, werkt aan een landelijk kwaliteitskader voor cliëntondersteuning en wil gemeenten ondersteunen met voorlichting, cursussen en trainingen. Werkgevers en werknemers worden aangemoedigd om afspraken te maken over het combineren van werk en mantelzorg, bijvoorbeeld via flexibel werken.

Betaald zorgverlof: nog geen besluit

Op het belangrijkste financiële punt is nog niets beslist. De SER adviseert het zorgverlof uit te breiden tot acht weken gedeeltelijk betaald verlof, gefinancierd uit publieke middelen. Het kabinet laat eerst de kosten, baten en uitvoeringsgevolgen in kaart brengen en informeert de Kamer daarover in de eerste helft van 2027. Werkgevers moeten dus nog geen extra verlofrechten of loondoorbetaling inplannen op basis van dit voorstel.

Meer werken is niet het hele antwoord

Putters benadrukt dat langer en meer werken hooguit een deel van de oplossing is. Minstens zo belangrijk zijn volgens hem slimmer werken, ruimte voor ontwikkeling, betere begeleiding van werk naar werk en kansen voor mensen die nu langs de zijlijn staan. Daarvoor zijn betaalbare en toegankelijke mogelijkheden nodig om een leven lang te leren, meer aandacht voor vaardigheden naast diploma's en ruimte om werk met zorg te combineren.

De SER bracht de afgelopen jaren adviezen uit over verlof, mantelzorg, arbeidsproductiviteit, leren en ontwikkelen en de inzet van AI. Daarin is de rolverdeling tussen overheid, werkgevers en werknemers uitgewerkt. De vraag is nu of die voorstellen tot beleid en praktijk leiden. Let op: HRcommunity plaatste dit bericht als ingezonden persbericht, dus het is het standpunt van de SER en geen onafhankelijke analyse.

Wat betekent dit voor werkgevers?

De kabinetsplannen voor mantelzorg zijn nog niet vertaald naar nieuwe verplichtingen, maar de richting is duidelijk. Deze stappen zijn nu al zinvol:

• Breng in kaart wie mantelzorgt. Veel medewerkers vertellen dat niet uit zichzelf. Een open gesprek, bijvoorbeeld tijdens functioneringsgesprekken, maakt zorgtaken bespreekbaar voordat ze leiden tot verzuim of uitval.
• Maak concrete afspraken over werk en zorg. Denk aan flexibele werktijden, thuiswerken of tijdelijk minder uren. Leg vast wat kan, zodat het niet afhangt van de leidinggevende.
• Ga skillsgericht werven en ontwikkelen. Kijk naar vaardigheden naast diploma's, zodat interne doorstroom en zij-instroom makkelijker worden. Dat helpt bij krapte op de arbeidsmarkt.
• Bied ontwikkelruimte aan alle levensfasen. Ook medewerkers met zorgtaken of een lange staat van dienst hebben baat bij scholing die in werktijd of flexibel te volgen is.
• Volg de besluitvorming over zorgverlof. Houd de Kamerbrief in de eerste helft van 2027 in de gaten. Op de website van de rijksoverheid en de SER vind je de officiële stukken, waaronder de Mantelzorgagenda 2027-2030.
• Betrek de medezeggenschap. Regelingen voor werk en mantelzorg werken beter als ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging meedenkt.

Wie nu levensfasebewust beleid opbouwt, is straks beter voorbereid als het kabinet kiest voor uitgebreid, gedeeltelijk betaald zorgverlof.