Wet handhaving sociale zekerheid: minder snel boetes en terugvordering

Een fout bij een uitkeringsaanvraag hoeft straks niet meer automatisch tot een boete te leiden. Dat is een van de uitgangspunten van de Wet handhaving sociale zekerheid, een wetsvoorstel dat volgens PW. ook de regels voor terugvordering en ziekmeldingen aanpast. Voor HR-professionals is het vooral relevant omdat medewerkers met een uitkering of een aanvullende uitkering er mee te maken kunnen krijgen, en omdat gegevens van werkgevers een steeds grotere rol spelen in de uitvoering.

Evenredig handhaven als uitgangspunt

Het wetsvoorstel moet uitvoerders, zoals gemeenten, meer ruimte geven om rekening te houden met de omstandigheden van de inwoner. In de wet heet dat evenredig handhaven. Een blogserie op Binnenlands Bestuur behandelt de wijzigingen in drie delen: het maatregelenregime, de terugvordering en de bestuurlijke boetes. Het deel over terugvordering schetst een duidelijk beeld van de richting.

Het uitgangspunt blijft dat terugvorderen van een onterecht betaalde uitkering een legitiem doel dient. Alleen moet de gemeente in bepaalde situaties nadrukkelijker kijken naar de concrete omstandigheden van het geval.

Wat verandert er bij terugvordering?

Volgens Binnenlands Bestuur gaat het om drie belangrijke wijzigingen:

• Kortere terugkijkperiode. Herziening, intrekking en terugvordering zijn beperkt tot maximaal 5 jaar, gerekend vanaf het terugvorderingsbesluit. Bij strafverzwarende omstandigheden, zoals bewust misbruik, kan een gemeente tot 20 jaar terugkijken.
• Fouten van de overheid. Is een uitkering te hoog vastgesteld door handelen of nalaten van de gemeente, en was het voor de inwoner redelijkerwijs niet duidelijk dat het bedrag te hoog was, dan wordt in beginsel niet teruggevorderd. Gemeenten krijgen beleidsruimte om te bepalen wanneer iets 'redelijkerwijs duidelijk' is. Daarbij kunnen ze kijken naar de informatievoorziening, de complexiteit van de situatie en de hoogte van het verschil met de juiste uitkering.
• Zesmaandenrechtspraak. Krijgt een gemeente een concreet signaal dat iemand te veel uitkering ontvangt en doet ze langer dan 6 maanden niets, dan kan het onverschuldigd betaalde bedrag over de periode daarna in beginsel niet meer worden teruggevorderd. De bevoegdheid om terug te vorderen vervalt dus niet, maar de periode waarover dat kan wordt korter.

Nieuw is dat de zesmaandenrechtspraak niet alleen geldt voor signalen van de inwoner zelf, maar ook voor concrete signalen uit een direct toegankelijke administratie. Zo'n administratie bestaat volgens Binnenlands Bestuur nu nog niet, omdat meestal nader onderzoek nodig is. Het blog noemt het wel denkbaar dat de polisadministratie in de nabije toekomst die rol krijgt.

Daarnaast wordt de zogeheten dringende reden wettelijk verankerd, op basis van de rechtspraak van de Centrale Raad van Beroep van 18 april 2024. Daarmee blijft maatwerk mogelijk als een op zich terechte terugvordering voor iemand onevenredig nadelig uitpakt.

Boetes en ziekmeldingen

Volgens PW. verandert ook de aanpak van boetes en de regels rond ziekmeldingen, waaronder te late meldingen. Welke wijzigingen precies gelden voor welke uitkering, is op basis van de beschikbare berichtgeving nog niet volledig te zeggen. De blogs van Binnenlands Bestuur gaan bovendien over de bijstand en gemeenten, niet over de Ziektewet of de WIA. Raadpleeg daarom de wetstekst en de memorie van toelichting voordat je conclusies trekt voor jouw organisatie.

Nog geen wet

Het gaat om een wetsvoorstel. Een ingangsdatum is niet bekend en de tekst kan tijdens de parlementaire behandeling nog veranderen. Het heeft dus geen zin om nu al processen aan te passen op details die mogelijk nog wijzigen.

Wat betekent dit voor werkgevers?

Het wetsvoorstel legt werkgevers voor zover bekend geen nieuwe verplichtingen op. Toch zijn er redenen om alvast te kijken naar je eigen administratie:

1. Controleer de kwaliteit van je loonaangifte. Als de polisadministratie een rol krijgt als direct toegankelijke bron, kunnen fouten of vertragingen in loongegevens sneller gevolgen hebben voor medewerkers met een uitkering.
2. Leg ziekmeldingen en herstelmeldingen direct en volledig vast. Zeker nu ook de regels rond ziekmeldingen worden herzien, voorkom je discussie als de registratie op orde is.
3. Reageer snel op verzoeken om gegevens. Vraagt een gemeente of uitvoeringsinstantie om een werkgeversverklaring of loonspecificatie, dan loopt een medewerker risico bij vertraging. Spreek intern af wie dit afhandelt.
4. Informeer medewerkers over hun meldplicht. Een medewerker die naast een baan een uitkering ontvangt, moet wijzigingen in inkomen of situatie zelf doorgeven. Een duidelijke uitleg van HR helpt fouten te voorkomen.
5. Volg het wetgevingsproces. Zodra de tekst definitief is, kun je beoordelen of aanpassingen in je procedures nodig zijn.

Voor de definitieve uitwerking verwijzen we naar de officiële wetsteksten en stukken van de Tweede Kamer. HRM365 komt erop terug zodra er meer duidelijk is over de ingangsdatum en de gevolgen voor werkgevers.