Checklist: medewerker wil workation – dit regel je als werkgever
Een medewerker heeft geen recht op een workation, maar je kunt er wel toestemming voor geven. Deze checklist laat zien wat je vooraf regelt op het gebied van arbeidsrecht, sociale zekerheid, belasting, arbo en verzekeringen.
Een medewerker vraagt of hij of zij drie weken vanuit Portugal, Spanje of Bali mag werken. Het directe antwoord: een werknemer heeft geen recht op een workation. Jij beslist, op basis van een zorgvuldige afweging. Gebruik daarvoor onderstaande checklist voor een medewerker die een workation wil: bestemming en duur, sociale zekerheid, belasting, visum, arbo, verzekeringen, dataveiligheid, werk- en vakantiedagen en schriftelijke afspraken.
Een workation is niet wettelijk gedefinieerd. Het gaat om tijdelijk werken vanuit het buitenland, meestal gecombineerd met vrije tijd. Juridisch is het gewoon werken op een andere locatie, met alle gevolgen van dien. Die gevolgen verschillen per land en per situatie.
Moet je een workation toestaan?
Nee, er bestaat geen wettelijk recht om vanuit het buitenland te werken. De Wet flexibel werken geeft werknemers wel het recht om een verzoek te doen om de arbeidsplaats aan te passen. Als werkgever moet je zo'n verzoek dan met een eigen afweging van belangen beoordelen. Een verzoek om weken vanuit het buitenland te werken is echter iets anders dan af en toe thuiswerken. De fiscale, sociale-zekerheids- en praktische gevolgen kunnen zwaarwegend zijn.
Weiger je, geef dan een inhoudelijke reden. Denk aan:
- de functie vereist fysieke aanwezigheid of werkt met gevoelige gegevens;
- het land brengt een visum- of belastingrisico met zich mee;
- de werkzaamheden zijn niet te combineren met de tijdzone;
- de afdeling kan de afwezigheid op dat moment niet opvangen.
Sta je het wel toe, doe dat dan als uitzondering of via vast beleid, en leg het schriftelijk vast. Dat voorkomt dat het verzoek een ongewild precedent wordt.
Checklist: medewerker wil workation, stap voor stap
Loop deze punten af voordat je akkoord geeft. Bij een nee op een van de kernpunten (visum, verzekering, dataveiligheid) is toestemming meestal niet verstandig.
- Vraag de basisgegevens op. Welk land, welke periode, welke verblijfplaats, welke werkplek, en wat zijn de beoogde werktijden?
- Beoordeel de functie. Kan het werk volledig op afstand en zijn bereikbaarheid en afstemming in een andere tijdzone te regelen?
- Check het land. Zit het in de EU/EER of daarbuiten? Mag de medewerker er met het beoogde verblijfsdocument werken?
- Toets sociale zekerheid. Blijft de medewerker in Nederland verzekerd en is een A1-verklaring nodig of mogelijk?
- Toets belasting. Ontstaat er een heffingsrecht voor het buitenland of een vaste inrichting voor de werkgever?
- Controleer de verzekeringen. Zorg-, reis- en aansprakelijkheidsdekking, ook voor werken in het buitenland.
- Regel dataveiligheid. VPN, versleutelde apparatuur, geen openbare wifi voor vertrouwelijke gegevens.
- Beoordeel arbo en werktijden. Is de werkplek veilig en verantwoord, en blijven rusttijden geborgd?
- Maak de verlofafspraken. Welke dagen zijn werk en welke vakantie?
- Leg alles vast. Teken een korte aanvullende afspraak met periode, land, voorwaarden en intrekkingsrecht.
Sociale zekerheid: blijft de medewerker verzekerd?
Dit is vaak het belangrijkste juridische punt. Binnen de EU/EER, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk gelden Europese regels over welk land de sociale premies int. Bij korte tijdelijke verblijven blijft de werknemer in de praktijk doorgaans onder het Nederlandse stelsel vallen. Een A1-verklaring (verkrijgbaar via de Sociale Verzekeringsbank) is het bewijs daarvan. Of je die kunt of moet aanvragen voor een workation op initiatief van de medewerker, hangt af van de situatie. Vraag dit na bij de SVB.
Voor landen buiten de EU/EER bepaalt een eventueel verdrag met Nederland de uitkomst. Is er geen verdrag, dan kan het land van verblijf premies eisen. Zoek dit vooraf uit en laat de medewerker niet op eigen houtje vertrekken.
Houd rekening met de duur. Hoe langer het verblijf, hoe groter de kans dat het buitenland aanspraak maakt op premie of belasting.
Belasting en vaste inrichting
Voor de loonbelasting kijkt de fiscus naar waar de medewerker woont en waar hij werkt. Veel belastingverdragen kennen een 183-dagenregel: bij een kort verblijf blijft het heffingsrecht vaak bij het land van de werkgever, mits aan de voorwaarden is voldaan. Een workation van enkele weken blijft meestal ruim onder die grens. Toch kunnen de precieze voorwaarden per verdrag verschillen.
Voor de werkgever speelt ook het risico van een vaste inrichting in het buitenland. Dat is vooral relevant als de medewerker daar structureel werkt, contracten namens het bedrijf afsluit of een leidinggevende rol heeft. Bij een eenmalige korte workation is dat risico klein, maar bij herhaling of een lange periode wordt het groter. Twijfel je, vraag dan advies aan een fiscalist of loonadviseur.
Arbeidsrecht, arbeidstijden en arbo
Tijdens een tijdelijke workation verandert de arbeidsovereenkomst niet. Het Nederlandse arbeidsrecht blijft gelden, ook als de medewerker tijdelijk elders werkt. Pas dat niet stilzwijgend aan: leg vast dat het om een tijdelijke afspraak gaat die je kunt intrekken.
Je blijft als werkgever verantwoordelijk voor een veilige en gezonde werkplek, ook buiten kantoor. Dat betekent in de praktijk:
- bespreek of er een geschikte werkplek is (een stoel en tafel, geen bank of strand);
- maak afspraken over werk- en rusttijden en over bereikbaarheid, zeker bij een verschil in tijdzone;
- laat de medewerker bevestigen dat de werkplek veilig is en dat hij ongevallen of klachten direct meldt.
Een ongeval tijdens werkzaamheden kan een aansprakelijkheidskwestie opleveren. Het blijft lastig te beoordelen wat werktijd is en wat vrije tijd. Maak daarom heldere afspraken over de uren waarin de medewerker werkt.
Visum en werkvergunning
Dit wordt vaak vergeten. In veel landen is werken op een toeristenvisum niet toegestaan, ook niet als de opdrachtgever in Nederland zit. Sommige landen bieden speciale visa voor digitale nomaden of externe werknemers, anderen niet. De medewerker is zelf verantwoordelijk voor het juiste verblijfsdocument, maar jij loopt reputatie- en juridisch risico als je een workation goedkeurt zonder dit te controleren. Laat de medewerker schriftelijk bevestigen dat hij of zij de voorwaarden van het land heeft nagekeken, bijvoorbeeld via de ambassade of de officiële website van het land.
Verzekeringen en ziekte op workation
Controleer drie dingen:
- Zorgverzekering: dekt de polis medische kosten in het bestemmingsland, en tot welk bedrag?
- Reisverzekering: een gewone vakantiepolis dekt werken soms niet of alleen beperkt. Vraag het na.
- Eigen verzekeringen van de werkgever: geldt bijvoorbeeld de aansprakelijkheids- of ongevallenverzekering ook in het buitenland?
Wordt de medewerker ziek, dan geldt het gebruikelijke verzuimproces. Het loon moet je maximaal 104 weken doorbetalen, met een minimum van 70% van het loon. Spreek af dat een ziekmelding op de gebruikelijke manier en op de gebruikelijke tijd gebeurt, en hoe de bedrijfsarts of arbodienst contact houdt. Zit de medewerker door een geannuleerde vlucht langer vast dan gepland, lees dan wat je dan kunt doen.
Werkdagen en vakantiedagen: een rekenvoorbeeld
Het is belangrijk dat je helder afspreekt welke dagen werk zijn en welke dagen verlof. Een medewerker met een volledige werkweek van 40 uur bouwt wettelijk minimaal vier keer de wekelijkse arbeidsduur aan vakantie op: 4 × 40 = 160 uur, ofwel 20 dagen per jaar. Bijkomende bovenwettelijke dagen kunnen in de arbeidsovereenkomst of cao staan.
Voorbeeld: een medewerker wil drie weken (15 werkdagen) naar Spanje. Ze werkt de eerste twee weken (10 dagen) en neemt de laatste week (5 dagen) vrij. Dan:
- 10 dagen zijn gewone werkdagen met loon, zonder verlofopname;
- 5 dagen worden van het verlofsaldo afgeboekt: 5 × 8 uur = 40 uur;
- het saldo van 160 uur (wettelijk deel) daalt daarmee naar 120 uur, uitgaande van een volledig onaangesproken saldo.
Met de rekentool voor vakantiedagen bepaal je het saldo van een medewerker. Spreek ook af wat er gebeurt als de medewerker op een werkdag niet werkt, bijvoorbeeld door een uitval van internet: dan moet er een vervangende werkdag of een verlofdag worden vastgesteld. Zonder afspraak ontstaat later discussie.
Kosten en vergoedingen
Je hoeft de reis, het verblijf of extra kosten niet te vergoeden. In de praktijk gaan de kosten van een workation voor rekening van de medewerker, omdat het ook een persoonlijk belang dient. Wil je toch iets vergoeden, bijvoorbeeld een coworkingplek of een internetabonnement, dan kan dat binnen de werkkostenregeling, vaak als gerichte vrijstelling of binnen de vrije ruimte. Bekijk met de WKR-rekentool hoeveel ruimte je hebt. Vergoed je privékosten zoals een vliegticket naar een vakantiebestemming, dan telt dat in principe als loon.
Dataveiligheid en vertrouwelijkheid
Werken vanuit het buitenland vergroot het risico op datalekken, zeker via openbare wifi of met privéapparatuur. Maak afspraken over:
- het gebruik van een VPN en een versleutelde, door de werkgever beheerde laptop;
- geen vertrouwelijke gesprekken of schermen op openbare plekken;
- toegang tot persoonsgegevens: onder de AVG zijn er extra voorwaarden voor gegevens die buiten de EER worden benaderd;
- de manier waarop diefstal of verlies van apparatuur direct wordt gemeld.
Voor functies met bijzonder gevoelige gegevens is een workation buiten de EU vaak niet haalbaar. Overleg met je functionaris gegevensbescherming of IT-afdeling.
Workationbeleid en schriftelijke afspraken
Krijg je meerdere verzoeken, schrijf dan een korte beleidsregel. Daarin staan in elk geval:
- de maximale duur en frequentie per jaar;
- toegestane landen of landen die je uitsluit;
- de voorwaarden voor functies en prestaties;
- de verlof- en werktijdafspraken;
- de verantwoordelijkheid voor visum, verzekering en kosten;
- het recht van de werkgever om toestemming in te trekken bij problemen.
Een vast beleid beschermt tegen willekeur en voorkomt klachten over ongelijke behandeling. Per verzoek teken je een korte aanvullende afspraak met de specifieke periode en bestemming.
In het kort
- Een medewerker heeft geen recht op een workation; jij beslist en motiveert een eventuele weigering.
- Check vooraf sociale zekerheid (A1 via de SVB), belasting, visum en verzekeringen. Die gelden per land anders.
- Je blijft verantwoordelijk voor een veilige werkplek, de naleving van werktijden en dataveiligheid.
- Spreek schriftelijk af welke dagen werkdagen en welke vakantiedagen zijn; zonder afspraak ontstaat discussie.
- Kosten van reis en verblijf zijn in principe voor de medewerker; vergoedingen vallen onder de werkkostenregeling.
- Een vast workationbeleid met een korte aanvullende afspraak per verzoek houdt het uitvoerbaar en rechtvaardig.
Veelgestelde vragen
Mag mijn werkgever een workation weigeren? +
Ja. Een werknemer heeft geen recht op werken vanuit het buitenland. De werkgever mag een verzoek weigeren, bijvoorbeeld om fiscale, juridische, veiligheids- of bedrijfsredenen, maar moet het verzoek wel serieus beoordelen.
Telt een workation als vakantie? +
Alleen de dagen waarop de medewerker niet werkt, tellen als verlof. Werkdagen blijven gewone werkdagen met loon. Leg vooraf schriftelijk vast welke dagen werk en welke dagen vakantie zijn.
Blijft een medewerker op workation verzekerd in Nederland? +
Bij korte verblijven binnen de EU/EER blijft de werknemer doorgaans in Nederland verzekerd voor de sociale zekerheid. Bij bestemmingen buiten de EU hangt het af van het land en eventuele verdragen. Check dit bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB) voordat je akkoord geeft.
Wie is verantwoordelijk als een medewerker ziek wordt tijdens een workation? +
Het gewone ziekteverzuimproces blijft gelden. De werkgever betaalt bij ziekte het loon door (maximaal 104 weken, minimaal 70%). Medische kosten in het buitenland vallen onder de zorg- of reisverzekering, niet automatisch onder de werkgever.