Deze 5 fouten maken je concurrentiebeding ongeldig (en zo voorkom je ze)
Een concurrentiebeding sneuvelt vaak op vormfouten, ontbrekende motivering bij tijdelijke contracten of een te ruime reikwijdte. Dit zijn de vijf valkuilen en zo voorkom je ze.
Een concurrentiebeding is ongeldig of niet afdwingbaar als het niet schriftelijk met een meerderjarige werknemer is afgesproken, als het in een tijdelijk contract zonder schriftelijke motivering van zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen staat, of als het de werknemer onbillijk zwaar benadeelt. Deze 5 fouten maken je concurrentiebeding ongeldig of in elk geval kwetsbaar: een vormfout, een ontbrekende motivering bij een tijdelijk contract, een te ruime reikwijdte, een beding zonder werkelijk bedrijfsbelang en fouten rond boete en handhaving. Hieronder lees je per fout wat er misgaat, hoe de rechter toetst en hoe je een beding opstelt dat standhoudt.
Wat is een concurrentiebeding en wanneer is het geldig?
Een concurrentiebeding beperkt een werknemer na afloop van de arbeidsovereenkomst in zijn vrijheid om bij een concurrent te werken of voor zichzelf te beginnen in dezelfde branche. De regels staan in artikel 7:653 van het Burgerlijk Wetboek. Ook een relatiebeding, waarmee je een werknemer verbiedt klanten van de vorige werkgever te benaderen, valt in de praktijk onder dit artikel. Een geheimhoudingsbeding is iets anders: dat beperkt niet wat de werknemer mag doen, alleen wat hij mag delen.
Voor een geldig beding gelden drie basisvoorwaarden:
- het beding is schriftelijk overeengekomen;
- de werknemer is meerderjarig op het moment van afspraak;
- bij een tijdelijk contract is schriftelijk gemotiveerd waarom zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen het beding vereisen.
Zelfs als je aan deze eisen voldoet, kan de rechter het beding nog vernietigen of matigen. Een geldig beding is dus niet automatisch een afdwingbaar beding.
De 5 fouten die je concurrentiebeding ongeldig maken
Fout 1: het beding is niet schriftelijk of niet met een meerderjarige werknemer afgesproken
Dit is de eenvoudigste fout en tegelijk de duidelijkste. Een mondelinge afspraak ("je gaat toch niet naar de concurrent?") is geen concurrentiebeding. Hetzelfde geldt voor een beding dat alleen in een niet-ondertekende offerte of e-mail staat. Zorg dat het beding in de door beide partijen ondertekende arbeidsovereenkomst staat of in een aparte, ondertekende bijlage.
Let op bij verwijzingen naar een personeelshandboek of algemene voorwaarden. Daar is het beding vaak lastig aantoonbaar als de werknemer het niet expliciet heeft aanvaard. Neem het beding liever zelf op in het contract.
Sluit je een contract met een minderjarige, bijvoorbeeld een 17-jarige bijbaanwerknemer of stagiair met een arbeidsovereenkomst, dan kun je geen geldig concurrentiebeding afspreken. Dat de werknemer later 18 wordt, repareert dit niet vanzelf. Het beding moet dan opnieuw schriftelijk worden aangegaan.
Fout 2: tijdelijk contract zonder schriftelijke motivering
In een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd is een concurrentiebeding in beginsel niet toegestaan. De uitzondering: de werkgever laat in de overeenkomst schriftelijk zien dat zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen het beding noodzakelijk maken. Ontbreekt die motivering, dan is het beding in beginsel nietig.
In de praktijk gaat het hier vaak mis op drie manieren:
- De motivering ontbreekt helemaal. Het standaardbeding uit het sjabloon wordt zonder meer overgenomen in het tijdelijke contract.
- De motivering is te algemeen. Een zin als "gezien de aard van het bedrijf" zegt niets over de concrete functie en de concrete belangen.
- De motivering komt te laat. De onderbouwing moet bij het aangaan van het beding zijn vastgelegd. Achteraf een verhaal bedenken helpt meestal niet.
Een goede motivering benoemt wat deze werknemer weet of kan beïnvloeden: bijvoorbeeld toegang tot prijsmodellen, een persoonlijke klantenportefeuille of onderzoeksgegevens waarmee een concurrent direct voordeel behaalt. Hoe specifieker, hoe sterker.
Wil je een tijdelijk contract opstellen? Controleer dan ook de bijbehorende afspraken, zoals de proeftijd. Een overzicht daarvan vind je in onze gids over proeftijd: maximale duur, opzeggen en uitzonderingen.
Fout 3: het beding is te ruim
Dit is de fout waarop de meeste bedingen in de rechtbank sneuvelen. De wet noemt geen maximale duur en geen maximaal gebied. De rechter kijkt daarom naar de verhouding tussen wat je afspreekt en wat je als werkgever echt moet beschermen. Een beding is te ruim als het bijvoorbeeld:
- langer duurt dan nodig is om je belang te beschermen (bijvoorbeeld wanneer klantrelaties al na enkele maanden zijn overgedragen);
- een groter gebied beslaat dan waarin je zelf actief bent;
- alle werkzaamheden in de branche verbiedt, terwijl alleen bepaalde activiteiten of klantgroepen risico opleveren;
- ook functies bij concurrenten verbiedt waarin de werknemer je kennis niet kan gebruiken, zoals een schoonmaakfunctie of een administratieve rol.
De rechter hoeft het beding niet in zijn geheel te schrappen. Hij kan het ook gedeeltelijk vernietigen, zodat de werknemer alleen aan een beperktere versie gebonden blijft. Voor jou als werkgever is dat een gemiste kans: een beding dat meteen goed is afgebakend, houdt meer overeind dan een breed beding dat achteraf wordt ingeperkt.
Fout 4: er is geen aantoonbaar bedrijfsbelang bij deze functie
Een standaardbeding voor alle medewerkers is een veelgemaakte fout. Het belang van de werkgever verschilt per functie. Een accountmanager met een eigen klantenportefeuille is iets anders dan een receptionist of een magazijnmedewerker. Als je een beding hanteert zonder dat de werknemer bij het werk daadwerkelijk kennis, klantcontacten of inzicht opdoet waarmee hij je kan schaden, is het beding moeilijk te verdedigen.
Daarnaast speelt de situatie waarin de arbeidsovereenkomst eindigt. De rechter betrekt bij de afweging onder meer:
- of de werknemer door een functiewijziging of nieuwe taken niet meer in de situatie zit waarvoor het beding is bedoeld;
- of het einde van de arbeidsovereenkomst aan de werkgever te wijten is, bijvoorbeeld door verwijtbaar handelen;
- of de werknemer, gezien zijn opleiding en arbeidsmarktpositie, in feite geen ander werk kan vinden;
- of de werkgever een vergoeding biedt voor de beperking.
Controleer daarom bij elke functiewijziging of een nieuw contract of het beding nog past bij de taken en de risico's van dat moment.
Fout 5: fouten bij boetebeding en handhaving
Veel werkgevers koppelen een boetebeding aan het concurrentiebeding. Dat kan, maar een boetebeding moet net als het concurrentiebeding schriftelijk zijn afgesproken. Daarnaast kan de rechter een boete matigen als die buitensporig hoog is ten opzichte van het loon of de schade. Een boete die zo hoog is dat de werknemer er in de praktijk niet mee uit de voeten kan, is zelden een sterk argument voor jou.
Ook bij handhaving gaat het regelmatig mis. Wie weken of maanden wacht met reageren terwijl je weet dat een ex-
Veelgestelde vragen
Wanneer is een concurrentiebeding ongeldig? +
Een concurrentiebeding is ongeldig als het niet schriftelijk met een meerderjarige werknemer is afgesproken of als het in een tijdelijk contract zonder schriftelijke motivering van zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen is opgenomen. De rechter kan het beding ook vernietigen of matigen als de werknemer onbillijk wordt benadeeld.
Mag een concurrentiebeding in een tijdelijk contract? +
Alleen als de werkgever in de overeenkomst schriftelijk motiveert dat zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen het beding noodzakelijk maken. Een standaardzin zonder concrete onderbouwing is risicovol.
Hoe lang mag een concurrentiebeding duren? +
De wet noemt geen maximumduur. De rechter beoordeelt per geval of de duur, het gebied en de activiteiten in verhouding staan tot het belang van de werkgever.
Kan een rechter een concurrentiebeding matigen? +
Ja. Is het beding te ruim, dan kan de rechter het geheel of gedeeltelijk vernietigen. Gedeeltelijk vernietigen betekent dat de werknemer alleen aan een beperktere versie gebonden blijft.