Kabinet wil OR eerder betrekken bij strategische AI-keuzes
Het kabinet overweegt de Wet op de ondernemingsraden aan te passen, zodat strategische ontwikkelingen zoals AI nadrukkelijk onder medezeggenschap vallen. Dat staat in de reactie op het SER-advies AI en werk.
Het kabinet wil dat de ondernemingsraad eerder wordt betrokken bij strategische keuzes over kunstmatige intelligentie. Dat blijkt uit de kabinetsreactie op het SER-advies AI en werk, die minister Vijlbrief (SZW) op 6 november samen met staatssecretaris Aerdts en minister Letschert naar de Tweede Kamer stuurde, meldt HRcommunity. Het kabinet overweegt daarvoor de Wet op de ondernemingsraden (WOR) te actualiseren.
Kwaliteit van werk als toetssteen
Het kabinet onderschrijft de aanbeveling van de SER om waardig werk centraal te zetten bij AI. AI mag volgens de reactie nooit een doel op zich zijn, en dat de technologie ook beter werk oplevert, gaat niet vanzelf. Kwaliteit van werk is daarbij concreet ingevuld:
- autonomie en controle over werkprocessen;
- het benutten en ontwikkelen van competenties;
- sociale relaties;
- werkintensiteit en werkstress;
- eerlijke behandeling.
De risico's worden benoemd. AI kan besluitvorming minder doorzichtig maken. Bias in trainingsdata kan botsen met het recht op gelijke behandeling. Privacy en dataveiligheid vragen extra aandacht. Ook de interactie met collega's, leidinggevenden en klanten verandert, en daarmee de zingeving in werk.
Wat al geldt vanuit Europa
Het juridische kader komt grotendeels uit Brussel. Emotieherkenning op de werkvloer is sinds februari 2025 verboden. Wie wordt geraakt door een hoog-risico AI-systeem, heeft recht op uitleg. Werkgevers moeten bovendien werknemers en hun vertegenwoordigers vooraf informeren als zij zo'n systeem willen inzetten. Voor gezond en veilig werken moeten werkgevers de AI-systemen die ze gebruiken begrijpen en monitoren.
WOR mogelijk aangepast
Voor HR is de WOR-passage het opvallendst. Het kabinet overweegt de wet zo te actualiseren dat strategische ontwikkelingen in de onderneming er nadrukkelijk onder vallen. De SER heeft toegezegd met een voorstel te komen. Het gaat om de lijn van toekomstgerichte medezeggenschap: werkgever en OR bespreken onderwerpen als de gevolgen van AI in een vroeg stadium. Het blijft voorlopig bij een overweging, er ligt nog geen wetsvoorstel.
Ook de cao-tafel krijgt een rol. In enkele cao's, waaronder die voor gemeenten, staan al afspraken over onderzoek naar AI-inzet en over de plicht daarover met werknemers in gesprek te gaan.
Dat is niet overbodig. Volgens recente cijfers van TNO verdubbelde het AI-gebruik bij werkgevers in twee jaar, terwijl slechts een derde van de werkgevers medewerkers ook bij besluiten betrekt.
Scholing en wie achterblijft
De derde lijn in de reactie is leren en ontwikkelen. Het kabinet legt de verantwoordelijkheid duidelijk bij werkgevers: zij hebben een wettelijke en ook initiërende taak om werkenden passend te scholen. AI-scholing kan onderdeel zijn van het bredere beleid voor leven lang ontwikkelen.
De zorg zit bij groepen die nu al achterblijven. Werkenden met een kwetsbare arbeidsmarktpositie en medewerkers in het mkb nemen minder deel aan scholing, en AI dreigt die kloof te vergroten. Het kabinet wijst op de SLIM-regeling, die sinds maart 2025 ook een scholingsfaciliteit kent voor ontwikkelpaden in tekortsectoren.
Daarnaast wil het kabinet beter inzicht in welke beroepen het sterkst aan AI worden blootgesteld. Dat gebeurt onder meer via de skillstaal van CompetentNL, samen met TNO, het CBS en de SER. Er zijn signalen dat werkgevers AI al noemen als reden voor ontslagrondes en dat het aantal startersbanen terugloopt. Het kabinet werkt daarom scenario's uit, tot en met een grote economische schok.
Wat betekent dit voor werkgevers?
De WOR is nog niet gewijzigd, maar de richting is duidelijk. Dit kun je nu al doen:
- Maak een overzicht van je AI-systemen. Weet welke tools in je organisatie worden gebruikt, ook door afdelingen die ze zelf hebben aangeschaft, en welke daarvan als hoog-risico kunnen gelden.
- Informeer medewerkers en OR vooraf. Voor hoog-risico systemen is dit al een verplichting. Betrek de OR bij andere AI-plannen bovendien al in de oriëntatiefase, niet pas bij de uitrol.
- Controleer op verboden toepassingen. Emotieherkenning op de werkvloer is sinds februari 2025 verboden.
- Toets op kwaliteit van werk. Kijk bij elke toepassing naar het effect op autonomie, werkdruk, werkstress en eerlijke behandeling, en leg vast hoe je dat monitort.
- Plan scholing. Neem AI-vaardigheden op in je opleidingsbeleid, met aandacht voor medewerkers die minder snel scholing volgen.
- Kijk naar je cao. Staan er afspraken over AI in, dan kun je daar al aan voldoen.
Het kabinet noemt AI-implementatie geen IT-project, maar een vraagstuk van organisatieontwerp: functies herinrichten, gericht scholen en de OR vroeg betrekken. Het volledige stuk vind je bij de Tweede Kamer (kabinetsreactie van 6 november 2026) en in het SER-advies AI en werk.
Veelgestelde vragen
Moet de ondernemingsraad nu al meepraten over AI? +
Het kabinet overweegt de WOR aan te passen, maar dat is nog niet gebeurd. Wel moeten werkgevers werknemers en hun vertegenwoordigers vooraf informeren als zij een hoog-risico AI-systeem willen inzetten.
Is emotieherkenning op de werkvloer toegestaan? +
Nee. Emotieherkenning op de werkvloer is sinds februari 2025 verboden, aldus de kabinetsreactie op het SER-advies.
Wat is het SER-advies AI en werk? +
Het is een advies van de Sociaal-Economische Raad over de inzet van AI in werk. Een van de hoofdaanbevelingen is om waardig werk centraal te zetten. Het kabinet onderschrijft dat.
Wie is verantwoordelijk voor AI-scholing van medewerkers? +
Volgens het kabinet hebben werkgevers een wettelijke en initiërende verantwoordelijkheid om werkenden passend te scholen. AI-scholing kan onderdeel zijn van het beleid voor leven lang ontwikkelen.
Bronnen
HRM365 schrijft eigen artikelen op basis van deze bronnen. Dit artikel is informatief en geen juridisch advies.