Vroegsignalering van schulden: nieuwe bestuurlijke afspraken

Op 5 oktober 2026 zijn in de Staatscourant (Stcrt. 2026, 34611) de Bestuurlijke afspraken voor verbetermaatregelen vroegsignalering gepubliceerd. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft ze gemaakt met de NVVK, de VNG, Divosa en een aantal brancheverenigingen van organisaties met vaste lasten. Het gaat om afspraken over hoe schulden eerder en effectiever worden opgespoord. Voor werkgevers is het vooral goed om te weten wat er wel en niet verandert.

Wat is vroegsignalering?

Vroegsignalering betekent dat een organisatie die een vaste last incasseert, een betalingsachterstand van een klant doorgeeft aan de gemeente. Zo'n organisatie heet een vastelastenpartner. De gemeente moet de inwoner vervolgens een hulpaanbod doen. Sinds 2021 is dit wettelijk verankerd in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening.

Voordat een signaal naar de gemeente gaat, moet de vastelastenpartner eerst een aantal sociale incassostappen hebben gezet. Dat zijn inspanningen om de betalingsachterstand samen met de klant op te lossen. Wat precies vereist is, verschilt per sector, omdat de sectorwetten (de zogenoemde materiewetten) uiteenlopen.

Wat is er afgesproken?

Volgens de afspraken zijn er verschillen in de uitvoering tussen gemeenten en tussen vastelastenpartners. Gemeenten krijgen soms signalen over zeer kleine achterstanden, of signalen waarbij niet duidelijk is of de sociale incasso is uitgevoerd. De partijen willen dat verbeteren. Zij onderschrijven onder meer deze doelen:

• de samenwerking in de keten en de werking van vroegsignalering als geheel verbeteren;
• problematische schulden en bedreigende situaties zoveel mogelijk voorkomen, zoals afsluiting van drinkwater of energie, huisuitzetting of het betalen van de bestuursrechtelijke premie voor de zorgverzekering;
• een duidelijke norm voor de kwaliteit van signalen, onder meer door de inspannings- en aanleververplichtingen van vastelastenpartners zoveel mogelijk gelijk te trekken;
• signalen van goede kwaliteit zoveel mogelijk via persoonlijk contact oppakken, met meerdere contactpogingen per melding;
• toewerken naar een verdubbeling van het bereik van vroegsignalering tot 40%;
• toewerken naar een halvering van het percentage signalen dat niet wordt opgepakt door onvoldoende kwaliteit of ongewenste uitval.

De verbeteringen zijn ingedeeld in zes thema's. Ze gaan over sociale incasso door vastelastenpartners, het ontvangen en oppakken van signalen, het contact met inwoners, hulpacceptatie en doorverwijzing, de terugkoppeling aan vastelastenpartners en bedreigende situaties. Een eerste uitwerking van de maatregelen staat in een bijlage bij de afspraken. Die lijst is niet limitatief en kan worden aangepast.

Voor wie gelden de afspraken?

De afspraken zijn gemaakt tussen SZW, NVVK, VNG, Divosa, Energie Nederland, Vewin, Aedes, Vastgoedmanagement Nederland, Vastgoed Belang, IVBN, Kences en Zorgverzekeraars Nederland. Brancheorganisaties die hun leden niet direct kunnen binden, stimuleren hun leden om de intentie van de afspraken te onderschrijven. Het is een bestuurlijke afspraak, dus geen wet of algemeen verbindend voorschrift. Een werkgever die niet zelf vaste lasten incasseert, krijgt er geen verplichtingen door.

Per wanneer en hoe lang?

De afspraken treden in werking op de dag na ondertekening door alle partijen. Ze zijn ondertekend in Den Haag op 24 september 2026 en gelden voor onbepaalde tijd. Er zijn wel voorwaarden:

• Het kabinet stelt onder voorbehoud van financiële besluitvorming tot en met 2029 jaarlijks minimaal 20 miljoen euro beschikbaar. Het overgrote deel daarvan komt ten goede aan gemeenten.
• De afspraken eindigen van rechtswege op 31 december 2029 als er dan geen structurele middelen beschikbaar zijn gekomen. Gemeenten moeten daarover uiterlijk eind 2028 afspraken hebben gemaakt voor de periode vanaf 2030.
• Partijen kunnen de afspraken vanaf 2030 schriftelijk opzeggen, met een opzegtermijn van zes maanden.

De voortgang wordt gemonitord met de Divosa Monitor Vroegsignalering Schulden en op termijn met CBS-cijfers. Het ministerie rapporteert via de voortgangsbrieven over het Nationaal Programma Armoede & Schulden. Leiden de maatregelen tot extra verplichtingen bovenop het Landelijk Convenant Vroegsignalering van schulden, dan wordt dat convenant aangepast.

Waarom deze afspraken?

Volgens de afspraken laat de wetsevaluatie zien dat vroegsignalering werkt. Meer mensen met (dreigende) problematische schulden krijgen en accepteren een passend hulpaanbod. De drempel naar schuldhulpverlening gaat omlaag en betalingsproblemen verergeren minder snel. De partijen willen dat effect vergroten door de kwaliteit van signalen en de samenwerking te verbeteren.

Wat moet je als werkgever doen?

De tekst legt werkgevers geen concrete acties op. Deze punten helpen je om te bepalen of het voor jouw organisatie relevant is:

• Controleer of je organisatie lid is van een van de betrokken brancheverenigingen, zoals Energie Nederland, Vewin, Aedes, VGM NL, Vastgoed Belang, IVBN, Kences of Zorgverzekeraars Nederland.
• Incasseer je zelf periodiek vaste lasten, bijvoorbeeld als verhuurder of energiebedrijf? Vraag dan bij je branchevereniging na hoe de verbetermaatregelen worden uitgewerkt.
• Bekijk de sociale incassostappen die voor jouw sector gelden en hoe je die vastlegt. Gemeenten en vastelastenpartners moeten kunnen aantonen dat gegevens noodzakelijk en proportioneel zijn.
• Lees de officiële publicatie Stcrt. 2026, 34611 en de bijlage met de uitwerking van de maatregelen.
• Volg of het Landelijk Convenant Vroegsignalering wordt aangepast, want daar kunnen eventuele aanvullende verplichtingen in terechtkomen.

Heeft je organisatie niets met het incasseren van vaste lasten te maken, dan is er voor jou geen directe actie nodig.

Bron

Staatscourant 2026, 34611 (stcrt-2026-34611), Bestuurlijke afspraken voor verbetermaatregelen vroegsignalering, ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, gepubliceerd op 5 oktober 2026.