Zzp'er inhuren: Belastingdienst adviseert afwegingskader vast te leggen

De Belastingdienst adviseert opdrachtgevers om bij het inhuren van een zzp'er het Beslis- en Afwegingskader met negen punten langs te lopen en hun conclusie vast te leggen. Dat zegt Edith de Bourgraaf van de Belastingdienst in een interview op de website van Bouwend Nederland van 19 oktober 2026. Het kabinet wil schijnzelfstandigheid tegengaan, en wie een fout maakt, riskeert een naheffing en een boete.

Waarom de overheid schijnzelfstandigheid aanpakt

De Bourgraaf is strategisch vakgroepcoördinator loonheffingen bij de Directie Grote Ondernemingen van de Belastingdienst. Zij noemt meerdere redenen voor de aandacht van de overheid. Ten eerste wil de overheid kwetsbare zelfstandigen beschermen, bijvoorbeeld mensen die voor een veel te laag uurtarief werken.

Ten tweede gaat het om oneerlijke concurrentie. Voor een werknemer draagt een werkgever premies af, voor een zzp'er niet. Ook tussen zzp'ers onderling kan een race naar de bodem ontstaan: wie zich niet verzekert tegen arbeidsongeschiktheid en geen pensioen opbouwt, kan lagere tarieven rekenen dan een collega die dat wel doet.

Ten derde is er het maatschappelijke belang. Als de overheid minder werkgeverspremies ontvangt, komt de gezamenlijke pot onder druk te staan waaruit onder meer uitkeringen bij werkloosheid en arbeidsongeschiktheid worden betaald.

De praktijk is leidend

Een belangrijk uitgangspunt: wat in het contract staat, is niet doorslaggevend. Het gaat erom hoe het werk in de dagelijkse praktijk wordt uitgevoerd. Een opdrachtgever die alleen een goed opgestelde overeenkomst heeft, is dus nog niet gedekt.

De Belastingdienst heeft het Beslis- en Afwegingskader opgesteld, met negen punten die zijn afgeleid uit jurisprudentie over de kwalificatie van arbeidsrelaties. Het gaat onder meer om:

• de aard en de duur van de werkzaamheden;
• de manier waarop de afspraken tot stand zijn gekomen;
• of het werk persoonlijk moet worden uitgevoerd;
• de hoogte van de beloning.

Volgens De Bourgraaf kunnen opdrachtgever en opdrachtnemer het kader gebruiken om samen tot een juiste duiding van de relatie te komen. Is niet helder dat de relatie voldoet aan de eisen voor werken buiten dienstbetrekking, dan is haar advies de afspraken en de werkwijze zo aan te passen dat dat wel het geval is.

Vastleggen kan helpen bij een boete

De huidige wetgeving laat ruimte voor interpretatie. Daardoor kunnen bedrijven er verschillend mee omgaan: het ene bedrijf huurt geen zzp'ers meer in, het andere zoekt de grenzen op. De Belastingdienst kan niet elk bedrijf controleren, maar rekent op het effect van de pakkans. "Het feit dat er een pakkans is, draagt hopelijk bij aan de wil van opdrachtgevers om wet- en regelgeving na te leven", zegt De Bourgraaf.

Ze adviseert om per inhuursituatie de negen onderdelen langs te lopen en schriftelijk vast te leggen waarom je concludeert dat iemand buiten dienstbetrekking kan werken. Dat verandert niets aan de beoordeling zelf, want die hangt af van de praktijk. Maar bij een conflict kun je laten zien dat je serieus hebt nagedacht. Omdat het om open normen gaat, kan er sprake zijn van een verdedigbaar standpunt, en dat kan van belang zijn bij het opleggen van boetes.

Aansprakelijkheid in de keten

Een specifieke waarschuwing geldt voor bouw en infra. Dat iemand niet bij jouw organisatie in dienst is, betekent niet automatisch dat je buiten schot blijft voor loonheffingen. Doet een volgende partij in de keten het niet goed, dan kan de Belastingdienst ook andere partijen aansprakelijk stellen. Omdat in de bouw vaak met onderaannemers wordt gewerkt, speelt dit daar extra. De Bourgraaf raadt aan onderaannemers te vragen hoe zij schijnzelfstandigheid voorkomen.

Hulpmiddelen om een arbeidsrelatie te beoordelen

• Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid biedt de webmodule beoordelingarbeidsrelatie.nl. De vragenlijst is uitgebreid en levert niet altijd een duidelijk ja of nee op.
• Voor een eerste indicatie is er de Keuzehulp Schijnzelfstandigheid op de website van de Rijksoverheid.
• Hetjuistecontract.nl geeft een overzicht van alle hulpmiddelen.
• Over inlenersaansprakelijkheid is een brochure van de Belastingdienst beschikbaar: Aansprakelijkheid voor loonheffingen en btw bij inlening van personeel.

Zelfstandigenwet in de maak

Bouwend Nederland meldt dat het kabinet de conceptversie van de Zelfstandigenwet heeft gepubliceerd voor internetconsultatie. Met die wet wil minister Aartsen van Werk en Participatie zzp'ers en opdrachtgevers vooraf duidelijkheid geven over wanneer iemand als zelfstandige werkt. De brancheorganisatie kondigt aan binnenkort haar visie op de wet te publiceren. Een ingangsdatum is in de berichtgeving niet genoemd; het wetsvoorstel moet dus nog zijn weg vinden.

Wat betekent dit voor werkgevers?

De boodschap van de Belastingdienst is concreet. Wie zzp'ers inhuurt, moet zijn afweging kunnen onderbouwen. Dat vraagt om een aantal stappen:

1. Kijk naar de werkelijkheid. Controleer of de dagelijkse werkwijze overeenkomt met wat in de overeenkomst staat. Is dat niet zo, pas dan de praktijk of de afspraken aan.
2. Loop het afwegingskader langs. Neem de negen punten door voor elke zzp'er of groep zzp'ers met vergelijkbaar werk, en leg schriftelijk vast waarom je tot de conclusie komt dat er buiten dienstbetrekking wordt gewerkt.
3. Gebruik de beschikbare tools. Start met de Keuzehulp Schijnzelfstandigheid en gebruik zo nodig de uitgebreidere webmodule. Houd er rekening mee dat die niet altijd een eenduidig antwoord geeft.
4. Vraag door in de keten. Als je met onderaannemers of tussenpartijen werkt, vraag dan hoe zij schijnzelfstandigheid voorkomen en leg die antwoorden vast.
5. Weeg de kosten mee. Overweeg je een zzp'er te vervangen door iemand in loondienst, bekijk dan de totale kosten met de rekentool voor loonkosten van de werkgever.
6. Volg de Zelfstandigenwet. Het concept ligt voor consultatie. Houd de ontwikkelingen in de gaten, omdat het wetsvoorstel kan veranderen hoe je vooraf duidelijkheid krijgt.

Twijfel je over een specifieke situatie, raadpleeg dan de officiële informatie van de Belastingdienst of een arbeidsrechtjurist.