Zelfstandigenwet in consultatie: veilige haven voor zzp'ers vanaf 2028

Het kabinet wil met de Zelfstandigenwet duidelijk vastleggen wanneer iemand als zzp'er mag werken. Minister Thierry Aartsen (Werk en Participatie) bracht het wetsvoorstel donderdag 1 oktober in internetconsultatie, meldt onder meer EWmagazine. Volgens tpo.nl is de beoogde ingangsdatum 1 januari 2028, dus opdrachtgevers moeten nog ruim twee jaar met de huidige onzekerheid werken.

Twee toetsen voor een 'veilige haven'

Het voorstel bevat een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets. Wie aan beide voldoet, zit volgens het kabinet in een 'veilige haven'.

De zelfstandigentoets kijkt naar de ondernemer zelf. Het gaat om de volgende punten:

• een inschrijving bij de Kamer van Koophandel;
• een btw-nummer;
• een zakelijke bankrekening;
• eigen facturen;
• minstens drie opdrachtgevers in het lopende en het voorgaande kalenderjaar;
• een minimumbedrag aan voorzieningen tegen ondernemersrisico's, bijvoorbeeld een arbeidsongeschiktheidsverzekering, pensioen of een aansprakelijkheidsverzekering.

Hoe hoog dat minimumbedrag wordt, is nog niet bekend. Aartsen zei dat het "niet te veel" mag zijn, maar ook geen "wassen neus" mag worden.

De werkrelatietoets beoordeelt de opdracht. Een zelfstandige bepaalt in principe zelf waar, wanneer en hoe hij werkt. Dat geldt niet als het werk aan een plek of tijd gebonden is, zoals op een bouwplaats. Werkt een zzp'er via een bemiddelingsbureau voor verschillende opdrachtgevers, dan telt dat voorlopig als één opdrachtgever, zei Aartsen tegen ZiPconomy.

Wat als de toetsen niet gehaald worden?

Wie niet aan beide toetsen voldoet, is volgens Aartsen niet automatisch werknemer. In dat geval geldt de huidige rechtspraak, waarbij een rechter per geval meerdere gezichtspunten afweegt. Het kabinet omschrijft dat zelf als "een grabbelton waarvan de uitkomst onzeker is". De wet geeft dus zekerheid aan één kant: wie erbinnen valt, is veilig. Wie erbuiten valt, blijft afhankelijk van een beoordeling achteraf.

Waarom het kabinet ingrijpt

Volgens tpo.nl loopt de discussie over schijnzelfstandigheid al ruim twintig jaar. Opdrachtgevers die met schijnzelfstandigen werken, riskeren naheffingen van de Belastingdienst. Een deel van hen is daarom gestopt met het inhuren van zelfstandigen.

Ook over de duidelijkheid van de regels bestaat twijfel. Uit onderzoek van werkgeversvereniging AWVN blijkt dat slechts 23 procent van de opdrachtgevers de huidige regels duidelijk vindt. De Algemene Rekenkamer kwam eerder uit op 17 procent.

De gevolgen zijn merkbaar. Volgens CBS-cijfers die ZiPconomy aanhaalt, voeren ongeveer 140.000 zzp'ers minder een opdracht uit dan anderhalf jaar geleden, toen het handhavingsmoratorium afliep. Het kabinet telt ruim een miljoen zelfstandigen. Het ondernemersvertrouwen zat dit voorjaar op het laagste punt sinds 2022.

Tijdpad en politieke steun

Reageren op het wetsvoorstel kan tot en met 29 oktober via internetconsultatie.nl. Daarna volgt de behandeling in de Tweede en Eerste Kamer. Het kabinet is een minderheidskabinet en heeft dus steun van andere partijen nodig. Aartsen hoopt op JA21, PVV, DENK en PRO. Het voorstel kan tijdens die behandeling nog veranderen, bijvoorbeeld bij de hoogte van het minimumbedrag voor ondernemersrisico's of bij de regels voor bemiddelingsbureaus.

Aartsen erkende dat het lang duurt: "Het enige wat ik kan doen is iedere dag heel hard werken om het voor elkaar te krijgen."

Wat betekent dit voor werkgevers?

Voor opdrachtgevers verandert er voorlopig niets: tot de wet ingaat, blijft het huidige regime van kracht. Toch zijn er zaken die je nu al kunt doen.

1. Breng je inhuur in kaart. Maak een overzicht van alle zzp'ers die je inzet, hoe lang ze bij je werken en of ze via een bemiddelingsbureau komen.
2. Vergelijk de opdrachten met de werkrelatietoets. Bepaalt de zelfstandige zelf waar, wanneer en hoe hij werkt? Is het werk gebonden aan een plek of tijd, dan moet daar een duidelijke reden voor zijn.
3. Houd rekening met de drie-opdrachtgeverseis. Een zzp'er die bijna volledig voor jou werkt, komt mogelijk niet in de veilige haven terecht. Werken via een bemiddelingsbureau telt voorlopig als één opdrachtgever.
4. Leg vast hoe de samenwerking in de praktijk verloopt. Dat helpt bij de beoordeling onder het huidige regime en ook straks als je buiten de veilige haven valt.
5. Reken scenario's door. Overweeg je bij twijfel een dienstverband in plaats van inhuur? Vergelijk de kosten met de rekentool voor loonkosten van de werkgever.
6. Overweeg te reageren op de consultatie. Via branche- of werkgeversorganisaties of rechtstreeks kun je tot en met 29 oktober je praktijkervaring inbrengen, vooral over onderdelen die nog open zijn.

Pas je contracten en werkwijze nog niet aan op basis van een voorstel dat kan wijzigen. Volg wel de parlementaire behandeling en controleer de definitieve criteria pas zodra de wettekst vaststaat.

Alle details van het voorstel vind je op internetconsultatie.nl.