Zelfstandigenwet: BDO-expert betwijfelt of zzp-duidelijkheid komt

Het kabinet wil met de Zelfstandigenwet een einde maken aan de onzekerheid over zzp'ers en schijnzelfstandigheid. De wet moet per 2028 ingaan. Volgens Ramy Mohamed, senior manager en docent arbeidsrecht bij BDO Nederland, is het de vraag of de beloofde duidelijkheid er ook komt. Dat zegt hij in Accountantweek van 2 oktober 2026.

Twee toetsen voor een 'veilige haven'

Het wetsvoorstel introduceert een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets. Samen moeten ze een zogeheten 'veilige haven' vormen voor opdrachtgevers en zelfstandigen. Wie aan alle criteria voldoet, weet zeker dat er geen sprake is van een arbeidsovereenkomst. De regels gelden volgens Accountantweek ook voor interim accountants.

De zelfstandigentoets is in vergelijking met eerdere versies objectiever geworden. De wetgever noemt onder meer de volgende criteria:

• minimaal drie opdrachtgevers;
• een inschrijving bij de Kamer van Koophandel;
• investeringen in pensioen- of arbeidsongeschiktheidsvoorzieningen.

Volgens de wetgever biedt dit meer houvast dan voorheen.

Kritiek: afvinklijst of echt ondernemerschap?

Mohamed wijst erop dat de minimumbedragen voor die voorzieningen bewust laag zijn gehouden. Zo kunnen ook zelfstandigen met een beperkte omzet of weinig uren aan de voorwaarden voldoen. Daarmee rijst volgens hem de vraag of de toets iets zegt over echt ondernemerschap, of vooral een administratieve afvinklijst is.

Over de ambitie van de wet is hij mild: "De ambitie van de wet is begrijpelijk, maar het is de vraag of dit wetsvoorstel de beloofde duidelijkheid gaat bieden", zegt Mohamed in Accountantweek.

De werkrelatietoets blijft open

De grootste uitdaging zit volgens Mohamed in de werkrelatietoets, die na de zelfstandigentoets komt. Die kijkt onder meer naar:

• de vrijheid om het werk zelf te organiseren;
• de vrijheid in werktijden en werkplek;
• het werken voor eigen rekening en risico.

Dit zijn, net als nu, open normen die ruimte laten voor interpretatie. Mohamed noemt vragen die de wet niet beantwoordt. Wanneer is er bijvoorbeeld overleg dat nodig is om tot een resultaat te komen, en wanneer zijn het instructies die op gezag wijzen? En wanneer volgt een werkplek uit de aard van de opdracht, zoals in de bouw, en wanneer beperkt die werkplek de zelfstandigheid? Volgens Mohamed moeten de praktijk en uiteindelijk ook de rechter daar antwoord op geven.

Zijn conclusie is tweeledig. De wet geeft zelfstandigen voor het eerst een plaats in het arbeidsrecht en biedt meer structuur dan het huidige systeem. Wie verwacht dat het grijze gebied rond arbeidsrelaties verdwijnt, komt volgens hem echter bedrogen uit.

Nog een voorstel

De Zelfstandigenwet is op dit moment een wetsvoorstel. Tijdens de behandeling kunnen criteria, drempelbedragen en de ingangsdatum nog veranderen. Houd daarom de officiële stukken van de Rijksoverheid en de Tweede Kamer in de gaten voordat je beslissingen baseert op details uit het voorstel.

Wat betekent dit voor werkgevers?

De wet geldt pas over ruim een jaar, maar je kunt je er nu al op voorbereiden. Dat geldt vooral als je structureel met zzp'ers of interim-professionals werkt.

1. Maak een overzicht van je inhuurrelaties. Noteer per zzp'er wat diegene doet, hoe lang de samenwerking loopt en hoe de aansturing in de praktijk gaat.
2. Kijk naar de feitelijke werkwijze, niet alleen naar het contract. De werkrelatietoets gaat over vrijheid in organisatie, tijd en plaats, en over eigen rekening en risico. Papier en praktijk moeten overeenkomen.
3. Vraag zzp'ers naar hun onderbouwing. Bij de zelfstandigentoets gaat het om zaken als het aantal opdrachtgevers, de KvK-inschrijving en voorzieningen voor pensioen of arbeidsongeschiktheid. Leg vast wat je hierover ontvangt.
4. Markeer twijfelgevallen. Werkt iemand al jaren fulltime voor jou, op jouw locatie en onder jouw aansturing? Dan is het verstandig om vroeg te beoordelen of een dienstverband beter past.
5. Vergelijk de kosten. Twijfel je tussen inhuur en een arbeidsovereenkomst? Met de rekentool voor loonkosten zie je wat een werknemer je kost.
6. Vraag juridisch advies bij grensgevallen. Omdat de open normen blijven bestaan, kan alleen een beoordeling van de concrete situatie zekerheid geven.

Een afgevinkte zelfstandigentoets is volgens de kritiek van Mohamed dus geen vrijbrief. Het echte oordeel over de werkrelatie hangt af van hoe de samenwerking in de praktijk verloopt.