Psychisch verzuim stijgt: eerder ingrijpen verkort uitval fors

Psychisch verzuim neemt toe en duurt lang. Dat blijkt uit recente cijfers van verzuimspecialist Acture, aangevuld met onderzoek van Arbo Unie en trainingscentrum Hemgård Vegvísir, zo meldt Personeelsnet. De rode draad: werkgevers grijpen vaak pas in als klachten al tot uitval hebben geleid, terwijl eerder het gesprek aangaan het verzuim kan voorkomen of verkorten.

Weinig dossiers, veel verzuimdagen

Acture analyseerde 314.960 begeleide verzuimdossiers over 2022 tot en met 2025. Het totale aantal verzuimdagen daalde tussen 2024 en 2025 met 3,4%, maar het aantal psychische verzuimdagen steeg in diezelfde periode met 7,1%. Over de hele periode 2022-2025 nam het volgens Acture met 73% toe.

Het gewicht van deze verzuimvorm zit vooral in de duur. In 2025 ging 4% van de onderzochte dossiers over psychisch verzuim, maar die dossiers veroorzaakten bijna 22% van alle verzuimdagen. Een werknemer met psychisch verzuim was gemiddeld ruim 77 werkdagen afwezig, tegen zo'n 70 dagen in 2022.

Verschillen tussen vrouwen en mannen

Bij vrouwen had in 2025 28% van de verzuimdagen een psychische achtergrond, bij mannen 18%. Vrouwen met psychisch verzuim waren gemiddeld 83 werkdagen afwezig, mannen 72 dagen. Bij mannen is wel een duidelijke stijging zichtbaar: hun aandeel psychische verzuimdagen groeide tussen 2022 en 2025 van 13,1 naar 18%.

Acture schetst ook drie scenario's tot 2030. In alle drie neemt psychisch verzuim verder toe, met waarden van 27,4% in het gunstige tot 41,7% in het ongunstige scenario. Het zijn nadrukkelijk geen voorspellingen, maar ze laten zien wat er kan gebeuren als de huidige trend doorzet.

Werknemers praten pas laat over werkdruk

Preventie begint idealiter vóór een ziekmelding, maar daar zit een knelpunt. Uit een online werkdrukmeting van Hemgård Vegvísir blijkt dat ongeveer twee derde van de deelnemers bij wie de werkdruk begon op te lopen er nog met niemand over had gesproken. Bij deelnemers met een te hoge werkdruk was dat de helft. Zelfs van de mensen met de zwaarste klachten had 39% het nog met niemand besproken. Veel werknemers proberen het eerst zelf op te lossen.

Dat maakt het voor leidinggevenden lastig: een open deur alleen is geen garantie dat iemand binnenstapt. Opvallend is wat deelnemers na de meting als vervolgstap kozen. Niet meer slapen of minder overwerken stond bovenaan, maar iemand die ze vertrouwen vertellen hoe het echt met ze gaat. HR of de manager kan die vertrouwenspersoon zijn, mits de werknemer zich veilig genoeg voelt.

Begeleiding in de eerste drie weken

Ook het Arbo Unie Kennisinstituut Werk en Gezondheid benadrukt de timing. In de praktijk komt intensievere begeleiding vaak pas rond de vijfde of zesde verzuimweek op gang. Medewerkers met een verhoogd risico op langdurig psychisch verzuim die al binnen drie weken passende begeleiding kregen, verzuimden gemiddeld 60 dagen minder. Hun terugkeer naar werk was gemiddeld 71 dagen korter. Arbo Unie rekent daarbij op een potentiële besparing van gemiddeld €24.300 per medewerker.

Dat betekent niet dat elke vermoeide of gestreste collega meteen een psycholoog nodig heeft. Veranderingen in gedrag en functioneren zijn wel een reden om eerder te praten. Arbo Unie noemt als signalen:

• vermoeidheid;
• concentratieproblemen;
• teruglopende betrokkenheid;
• vaker kort verzuim;
• terugtrekken uit het team.

Kijk ook naar het werk zelf

Een leidinggevende hoeft geen psychische problemen te diagnosticeren of te behandelen. Wel kan hij of zij veranderingen opmerken, vragen stellen en doorverwijzen naar de ondersteuning binnen de organisatie. Daarvoor is meer nodig dan een protocol dat pas na een ziekmelding start.

Personeelsnet wijst er bovendien op dat preventie niet alleen op de individuele werknemer mag draaien. Werkdruk, autonomie, werkverdeling en leiderschap spelen allemaal mee. Wie alleen inzet op veerkracht of een mindfulnesscursus, laat de mogelijke oorzaak onaangeroerd.

Wat betekent dit voor werkgevers?

Lange psychische uitval kost veel, zeker omdat je bij ziekte maximaal 104 weken loon doorbetaalt, met een minimum van 70% van het loon. Reken met de verzuimkostenrekenhulp uit wat een verzuimgeval bij jou kost. Concrete stappen:

1. Leg vast wie wat doet. Maak duidelijk waar een werknemer terechtkan en wanneer een leidinggevende actie onderneemt, ook vóór een ziekmelding.
2. Train leidinggevenden in signaleren. Laat ze de genoemde signalen herkennen en oefenen met open vragen over taken, planning en werkdruk.
3. Begin niet pas na vijf of zes weken. Spreek met de bedrijfsarts of arbodienst af dat risicomedewerkers binnen drie verzuimweken passende begeleiding krijgen.
4. Neem het initiatief. Wacht niet tot iemand zelf aan de bel trekt; veel werknemers doen dat pas als de druk al hoog is.
5. Analyseer de werkcontext. Kijk bij terugkerende klachten naar werkverdeling, autonomie en leiderschap in het team.
6. Volg je cijfers. Houd naast het verzuimpercentage ook de duur en oorzaakcategorie bij, want psychisch verzuim valt juist op door lengte, niet door aantal.

De volledige onderzoeksresultaten vind je bij Acture, Arbo Unie en Hemgård Vegvísir; Personeelsnet heeft ze op 7 oktober 2026 samengevat.